8.Sınıf Fen Bilimleri Basit Makineler

<==  8.Sınıf Konularına geri dön
Ortaokul 4.Sınıf (8.SINIF) ==> 2. Ünite: Basit makineler ==> Basit makineler

Kazanımlar

8.2.1. Basit Makineler
Önerilen Süre: 16 ders saati
Konu/Kavramlar: Sabit makara, hareketli makara, palanga, kaldıraç, eğik düzlem, çıkrık, basit makinelerin kullanım alanları
8.2.1.1. Basit makinelere örnekler verir ve sağladığı avantajları örneklerle açıklar.
a. Basit makinelerden, sabit makara, hareketli makara, palanga, kaldıraç, eğik düzlem
ve çıkrık üzerinde durulur.
b. Dişli çarklar, vida ve kasnakların da birer basit makine olduğu belirtilir.
c. Basit makinelerde işten kazanç olmadığı vurgulanır.
8.2.1.2. Basit makinelerin günlük yaşamdaki kullanım alanlarına örnekler verir.
8.2.1.3. Basit makinelerden yararlanarak günlük yaşamda iş kolaylığı sağlayacak bir düzenek tasarlar ve yapar.

KONU: Basit Makineler

Basit Makineler
Çok az parçadan oluşan ve yalnızca tek bir kuvvet çeşidini kullanan makineler, “Basit makine” olarak adlandırılır.

Basit Makinelerin Özellikleri

  • Basit makinelerde, uygulanan kuvvetin büyüklüğü ve yönü değiştirilerek iş yapma kolaylığı sağlanır.
  • Basit makinelerde yoldan, hızdan, kuvvetten, zamandan kazanç olabilir ama iş veya enerjiden ya da aynı anda hepsinden kazanç sağlanamaz.
  • Kuvvetten kazanç varsa, yoldan aynı oranda kayıp vardır.
  • Kuvvet kazancı= Yük/Kuvvet veya Kuvvet kolu/Yük kolu formülünden buluruz.
  • Yapılan işi farklı enerjilere çevirebilir.
  • Basit makineye uyguladığımız kuvvete giriş kuvveti, basit makineden elde ettiğimiz kuvvete de çıkış kuvveti denir.

A-Kaldıraçlar

Destek denilen sabit noktalar üzerinde hareket eder.
Bir kaldıraçta sizin kuvvet uyguladığınız kola kuvvet kolu, destek ile yük arasındaki kola ise yük kolu adı verilir. Kuvvet kolu ne kadar uzunsa kuvvet kazancı o kadar fazla olur.

Kaldıraçlarda formül: Kuvvet x Kuvvet kolu = Yük x Yük kolu

Üç çeşit kaldıraç vardır.

1. Tip Kaldıraçlar (Destek ortada, kuvvet ve yük kenarda) 
Örnekler: Kerpeten, keser, karga burun. pense, makas, tırnak makası, levye, sandal küreği, tahterevalli, manivela ve eşit kollu terazi
Bu tip kaldıraçta destek noktası; 
– Tam ortada ise kuvvetten kazanç yoktur. (Yük ile kuvvet birbirine eşit)
– Yüke yakın ise kuvvetten kazanç vardır. (Kuvvet kolu uzun, yük kolu kısa )
– Kuvvete yakın ise yoldan kazanç vardır. (Kuvvet kolu kısa yük kolu uzun )

destek_ortada_kaldirac

2. Tip Kaldıraçlar (Destek ve kuvvet kenarda, yük ortada)
Bu tip kaldıraçlarda kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.
El arabası, gazoz açacağı, ceviz kıracağı,  menteşeli kapılar, kâğıt delgeci   bu tip kaldıraca örnek olarak verilebilir.

destek_ucta_kaldirac

3. Tip Kaldıraçlar (Destek ve yük kenarda, kuvvet ortada)
Bu tip kaldıraçlarda kuvvetten kayıp, yoldan kazanç vardır.
Kürek, cımbız, maşa, tenis raketi, tel zımba, olta, kollarımız bu tip kaldıraçlara örnek olarak verilebilir.

yuk_ve_destek_ucta_kaldirac

Kaldıraç etkinliği ve oyunu için tıklayınız.

B-Makaralar

İki çeşittir.
1.Sabit Makaralar

  • Bir yere monte edilmiş şekilde kullanılan makaralardır.
  • Sabit makaralar kuvvetin yönünü değiştirir.(Kuvvet aşağı yük yukarı hareket etmektedir.)
  • Yoldan da bir kazanç sağlanamaz.
  • Sabit makaralar, sadece kuvvetin yönünü ve doğrultusunu değiştirdikleri için iş yapma kolaylığı sağlar.
  • Makaranın ağırlığı kuvveti ve yükü değiştirmez.
  • Bayrak direği, inşaat ve kuyularda sabit makara kullanılmaktadır.

sabit_makara

6 N’luk yükü kaldırabilmek için 6 N’luk kuvvet uygulanması gerekmektedir.

2.Hareketli Makaralar

Formül
F = Yük / 2
 (Kuvvet yükün yarısıdır. )

  • Hareketli makaralar da yük makara ile beraber hareket eder.
  • Kuvvetten iki kat kazanç yoldan iki kat kayıp vardır.
  • Yükü 2 metre yukarı çıkarmak için, ip 4 metre çekilmelidir.
  • Makara ağırlığı önemsendiği durumlarda makara ağırlığı yüke ilave edilir.
  • Hareketli makarada kuvvetin yönü değişmez. (Yük ile kuvvet aynı yönlüdür.)

hareketli_makara

C-Palanga

  • Hareketli ve sabit makaraların birlikte kullanıldığı sistemlerdir.
  • Kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.
  • Kuvvetin yönü çekilen ip aşağı yönlü ise değişir, yukarı yönlü ise değişmez.

Formül:
Kuvvet = Toplam yük / Yükü çeken ip sayısı
F= P/Yükü çeken ip sayısı

palanga

Palanga

Yukarıdaki palangada yükü çeken ip sayısı 4 olduğu için  F=P/4 olur. (Son ip aşağı yönlü olduğu için yükü çekmemektedir.)

D-Eğik Düzlem

Ağır bir yükü yukarıya çıkarmak için eğik düzlem kullanılır.

egik_duzlem

Formül
Kuvvet X Kuvvet Yolu = Yük X Yük Yolu
F x l = P x h

  • Eğik düzlemde kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.
  • Kuvvetin yaptığı iş ile yükün yaptığı iş eşittir.
  • Yükü eğik düzlemle ya da aşağıdan yukarı çıkarmanın iş bakımından farkı yoktur.
  • Eğik düzlemde kuvvetin yönünü değişmektedir.
  • Eğik düzlemin boyu uzadıkça (eğim azaldıkça) kuvvetten kazanç, yoldan kayıp artar.

E-Dişli Çarklar (Dişliler)

Bisiklette, fabrikalarda, motorlu araçlarda, saatte bol miktarda bulunur.
Dişlilerde;
1.Dişlinin çapı büyüdükçe diş sayısı da artar. (Doğru orantılı)
2.Dişlinin diş sayısı arttıkça dönme sayısı azalır. (Ters orantılı)

Dişli Çarklarda Formül
n: Tur sayısı
r: Yarıçap
n1 x r1 = n2 x r2

Birbirine temas halinde olan iki dişlide büyük dişlide fazla diş bulunur. Küçük dişlide az diş bulunur.
Büyük dişli az, küçük dişli çok döner.
Örnek: Büyük çarktaki diş sayısı 52, küçük çarktaki diş sayısı 13 olan bir bisiklet düşünelim. Bu durumda bisikletteki büyük çarkın çapı, küçük çarkın çapının 4 katı olacaktır. Yani pedalı çevirdiğimizde zincire bağlı büyük çark bir kez dönerken küçük çark 4 kez dönecektir.

disli

Dişli çarklar etkinliği için tıklayınız.

F-Kasnak

disli2

disli3

G-Çıkrık

Dönme eksenleri aynı, yarıçapları farklı, bir eksen etrafında dönebilen içi içe geçmiş silindirlere çıkrık denir.

  • Silindirlerin dönme yönleri ve dönme sayıları eşittir.
  • Kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.
  • İş ve enerjiden kazanç yoktur.
çıkrık

çıkrık

Çıkrık formülü
Kuvvet x Kuvvet Kolu = Yük x Yük Kolu
F x R = P x r

Çıkrık örnekleri
Kıyma makinesi, kuyu çıkrığı, anahtar, kapı kolu, el matkabı, direksiyon, musluk, tornavida, olta, bisiklet pedalı, kalemtıraş, kahve değirmeni, el mikseri çıkrığa örnek olarak verilebilir.

H-Vida

  • Vida silindirin etrafına sarılı eğik bir düzlemdir.
  • İki yüzeyi birbirine tutturmak için kullanılır.
  • Vidanın iki dişi arasındaki mesafeye vida adımı denir. Vida bir tur attığında vida adımı kadar ilerler.
  • Vida da kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.

I-Tekerlek

Tarihteki en önemli buluştur. Tekerlekte bir basit makinedir.

Bileşik Makine

Basit makinelerin bir araya getirilmeleriyle oluşturulmuş bileşik makineler de vardır ve bileşik makineler hayatımızda daha fazla yer tutar.

El Arabası

El Arabası

El arabası kaldıraç, eğik düzlem ve tekerlekten oluşan bileşik makinedir.
Bisiklet tekerlek, dişliden, kaldıraç, çıkrık oluşan bileşik makinedir. (Fren mekanizması kaldıraç, pedal ise çıkrıktır.)

Örnek Soru 1

Aşağıdaki basit makinelerin hangisinde kuvvet kazancı kesinlikle yoktur?
A) Makas     B) Maşa    C) Fındık Kıracağı     D) El arabası

 

Soru 2: Şekildeki kaldıraçta;

kaldiraç
a- Kuvvet kazancı nedir?
b- Kuvvetin dengede tutabileceği  yük nedir?
c- Kuvvet kazancının artması için ne yapılmalıdır?

 

Etiketlenmiş , .Yer işareti koy permalink.

8.Sınıf Fen Bilimleri Basit Makineler için 7 cevap

  1. ceren diyorki:

    süperrrr

  2. ecemm diyorki:

    Harikaaaaaaaaaaaaaaaa

  3. Melya diyorki:

    Test yok mu konu hakkında?

  4. ecem diyorki:

    harika,ama keşke çıkrığın felan formüllerini yazsaydı daha iyi olurdu ama gene de teşekkürlew

  5. Gökmen diyorki:

    Muhteşem konuyu anladim

  6. gaegagaeg diyorki:

    çok iyi hazırlamışlar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir