8.Sınıf Kalıtım Konu Özeti - fenbilim.net

En Son

Sadece Fen Bilimleri

Menu

2014/07/15

8.Sınıf Kalıtım Konu Özeti

 <==  8.Sınıf Konularına geri dön
Ortaokul 8.Sınıf ==> 2. Ünite: DNA ve Genetik Kod  ==> Kalıtım

Kazanımlar

F.8.2.2. Kalıtım
Önerilen Süre: 10 ders saati
Konu / Kavramlar: Gen, genotip, fenotip, saf döl, melez döl, baskın, çekinik, çaprazlama, cinsiyet, akraba evlilikleri
F.8.2.2.1. Kalıtım ile ilgili kavramları tanımlar.
a. Gen, fenotip, genotip, saf döl ve melez döl kavramlarına değinilir.
b. Baskın ve çekinik gen kavramlarına değinilir.
F.8.2.2.2. Tek karakter çaprazlamaları ile ilgili problemler çözerek sonuçlar hakkında yorum yapar.
a. Çaprazlamalarda sadece bezelye karakterleri kullanılır.
b. Diğer canlılarda da karakterlerin aktarımının benzer olduğu vurgulanır.
c. İnsanda çocuğun cinsiyetinin babadan gelen eşey kromozomu ile belirlendiği vurgulanır.
F.8.2.2.3. Akraba evliliklerinin genetik sonuçlarını tartışır.

KONU: 8.Sınıf Kalıtım Konu Özeti

Kalıtsal özelliklerin nesilden nesile nasıl aktarıldığını araştıran bilim dalına kalıtım (genetik) denir.
Kalıtım biliminin kurucusu Mendel'dir.

A- Kalıtımla ilgili kavramlar

Gen

Kromozom üzerinde  bulunan ve kalıtsal karakterleri taşıyan birimlerdir.

Baskın gen
Özelliğini  her zaman çıkaran gendir.
Basın gen büyük harfle gösterilir. (A, B, S, K gibi)

Çekinik gen
Baskın  gen olmadığı zaman etkisini gösteren gendir.
Çekinik gen küçük harfle gösterilir. (a, b, s, k gibi)

Alel gen
Biri anneden diğeri babadan gelen gen çiftine alel gen denir.


Genotip

Bireyin sahip olduğu genlerin toplamıdır
Kısaca gen yapısına genotip denir.
Genotip, homozigot (Saf, arı) veya heterozigot (melez) olabilir.

Saf döl (Homozigot)
Alel genlerin birbirinin aynı olmasıdır. (AA, aa)

Melez döl (Heterozigot)
Alel genlerin farklı olmasıdır. (Aa)


Bir karakterin gösterilmesi genlerin yan yana yazılması gerekir.
AA Baskın özellik görülür.
Aa Baskın özellik görülür.
aa Çekinik özellik görülür.

Not: Çekinik özelliğin görülebilmesi için anneden ve babadan çekinik geni alması gerekir.


İnsanlarda Görülen Bazı Kalıtsal Özellikler

  • Siyah saç, sarı saça baskındır
  • Kıvırcık saç, düz saça baskındır
  • Siyah deri, beyaz deriye baskındır
  • Kahverengi göz, mavi göz rengine baskındır
  • Ayrık kula memesi, bitişik kulak memesine baskındır.


Fenotip

Canlının dış görünüşüdür.
Gen yapısının dışa yansımasıdır.
Dış görünüşte gen yapısı ile birlikte çevrenin de etkisi vardır.
Fenotip = Genotip + Çevre





B-Mendel Kanunları

Gregor Mendel

Kalıtımla ilgili çalışmaların başlangıcı Mendel ile başlamıştır.
Kalıtım biliminin kurucusu Mendel'dir.
Mendel'in çalışmalarında bezelye bitkisini kullanmıştır.


Mendel'in Bezelye bitkisini seçmesinin sebepleri

  1. Bezelyenin kolay yetiştirilmesi.
  2. Bir mevsimde birkaç döl vermesi.
  3. Karakter çeşidinin fazla olması.
  4. Tozlaşmanın kontrol altında tutulabilmesi.
  5. Kapalı çiçek yapısına sahip olması.
  6. Bezelyenin yalnızca kendi arasında tozlaşması 



Bezelyelerin farklı karakterleri

1. Tohum şekli
Yuvarlak tohum, buruşuk tohuma baskındır.

2. Tohum rengi
Sarı tohum, yeşil tohuma baskındır.

3. Gövde uzunluğu
Uzun gövde, kısa gövdeye baskındır.

4. Çiçek rengi
Mor çiçek, beyaz çiçeğe baskındır.


1. Karakterlerin Birleşmesi 
Farklı özellikteki iki arı dölün çaprazlanması sonucu oluşan 1. kuşak %100 melezdir.

Arı döl sarı bezelye ile arı döl yeşil bezelyenin çaprazlaması aşağıdaki gibidir.

Genotip: %100 Melez (Heterozigot)
Fenotip: %100 Sarı


2. Karakterlerin Gizli Kalması

1. çaprazlamada oluşan bireyler baskın karakterin özelliğini göstermektedir.
Çekinik karakter gizli kalmıştır.

3. Karakterlerin Ayrılması 

Melez bireylerin çaprazlaması sonucu çekinik karakterler ortaya çıkabilir.
2. çaprazlamada %25 ihtimalle çekinik karakter ortaya çıkabilmektedir.

Melez sarı iki bezelyenin çaprazlaması aşağıdaki gibidir.

Genotip: %50 Melez (Heterozigot), %50 Arı döl (Homozigot)
Fenotip: %75 Sarı, %25 Yeşil



C- Karakterlerin Çaprazlanması

Eşeyli üreyen canlılarda karakterlerin nesilden nesile aktarılmasının gösterilmesine çaprazlama denir. Çaprazlamada anne ve babadan gelen karakterler birbiri üzerine dağıtılır. Oluşan yavruların genotip ve fenotipleri bulunmaya çalışılır.

Çaprazlamada elde edilen sonuçlar ihtimali belirtir.
%100 kesin ortaya çıkar
%0  İmkansızdır.
%50 yarı yarıya olabilir veya olmayabilir.

Örnek Soru: Bir ailede doğan 4 çocuğun tamamı erkektir. 5. çocuğun kız olma olasılığı nedir?

Cevap: Kız ve erkek doğma olasılığı %50 dir.
Bu ihtimal değişmez.


Örnek: Arı döl düzgün tohumlu bezelye ile arı döl buruşuk tohumlu bezelyenin çaprazlamasını yapınız?



Sonuç %100 melez, %100 düzgün tohum


D- Genetik Hastalıklar








1. Hemofili hastalığı
Kanın pıhtılaşmamasıdır.
Cinsiyet kromozomu olan X kromozomunda bulunur.

2. Orak hücreli anemi
Kişinin alyuvarları orak şekline benzer, yeteri kadar oksijen taşıyamaz.
Vücut kromozomunda çekinik olarak bulunur.

3. Renk körlüğü
Kırmızı ve yeşil renklerin ayırt edilememesidir.
Cinsiyet kromozomu olan X kromozomunda bulunur.

4.Down sendromu
Vücut kromozomlarından birinin fazla olması sonucu oluşur.
Kesin nedeni belli değildir.

Not: Balık pulluluk, kulak içi kıllığı, yapışık kulak, yapışık parmaklılık Y kromozomunda bulunan kalıtsal hastalıklardır. Bunlar sadece erkeklerde görülür.



E- Akraba Evliliği

Aralarında kan bağı olan kişiler akrabadır.
Akraba evliliği sonucu doğacak çocukların sakat doğma ihtimali yüksektir.
Akraba olan kişilerde aynı genetik hastalığın çekinik olarak taşınma ihtimali yüksektir.
Melez bireylerde çekinik karakter ortaya çıkma ihtimali olduğundan dolayı genetik hastalıklar görülebilir.



Diğer Konular






18 yorum: